Faydalř Bilgiler / ─░nfertilite Nedir?

─░nfertilite (├žocuk sahibi olamama hali) en az 12 ay s├╝reyle korunmas─▒z d├╝zenli cinsel ili┼čkiye ra─čmen gebelik halinin olu┼čamamas─▒ durumudur. Primer infertilite kad─▒n─▒n hi├ž gebeli─činin olmamas─▒ durumu iken, sekonder infertilite sa─čl─▒kl─▒ do─čum olup olmad─▒─č─▒na bak─▒lmaks─▒z─▒n daha ├Ânce kad─▒n─▒n gebe kalabildi─či durumlar─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒r. ─░nfertil kad─▒nlar─▒n yakla┼č─▒k %30'u primer infertil iken, yakla┼č─▒k %70'inde daha ├Ânce bir veya daha ├žok gebelik olmu┼čtur. Yakla┼č─▒k olarak 15-44 ya┼č grubundaki kad─▒nlar─▒n %8-10 kadar─▒ gebe kalmada sorunlar─▒ olabilir. Tabii bu rakamlar toplumlar aras─▒nda farkl─▒l─▒klar g├Âsterebilir. ─░nfertilite hekiminin g├Ârevi sorunu te┼čhis ve tedavi etmek yan─▒nda, hi├žbir sorun olmasa bile hastan─▒n gebe kalma ┼čans─▒n─▒ de─čerlendirip infertil ├žifti bilgilendirmektir. ├ľzellikle d├Âllenme kapasitesinin daha az oldu─ču 35 ya┼č ve ├╝zeri kad─▒nlarda yap─▒lan tetkikler sonucu sorun g├Âz├╝kmese bile gebe kalmak i├žin gereken s├╝renin k─▒salt─▒lmas─▒ gerekebilir.

Siklus Ba┼č─▒na Gebelik Oran─▒ Nedir?

Siklus (─░ngilizce Cycle) kad─▒n─▒n adet g├Ârd├╝─č├╝ g├╝nden, di─čer adetinin ba┼člad─▒─č─▒ g├╝ne kadar olan d├Ânemdir. Daha ├Ânce gebeli─či olan tamam─▒ ile sorunsuz 100 fertil ├žiftin, kad─▒n─▒n ovulasyon (Yumurtlama) zaman─▒na yak─▒n d├Ânemde d├╝zenli cinsel ili┼čkide bulunduklar─▒n─▒ ve ay sonunda gebelik testi uyguland─▒─č─▒n─▒ varsayal─▒m. Sadece 20-25 ├žiftin gebe kald─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z. Bir ay sonra 15-20 ├žift daha gebe kal─▒r ve matematiksel olarak 4 ay─▒n sonunda ├žiftlerin hepsinin gebe kalmas─▒ gerekmesine ra─čmen, ger├žekte bir y─▒l sonunda %85-90'─▒ gebe kalabilir. ─░┼čte bu %20-25 oran─▒ normal ├žiftlerin do─čal ko┼čullarda ay (siklus) ba┼č─▒na d├╝┼čen gebelik oranlar─▒n─▒ g├Âsterir. ├ço─ču zaman infertil ├žiftlerden bahsederken, bu ay ba┼č─▒na (siklus) d├╝┼čen gebelik oranlar─▒n─▒n bu normal oranlar─▒n alt─▒na d├╝┼čt├╝─č├╝ ├žiftler kastedilmektedir. Ay ba┼č─▒na gebelik oran─▒ %5 olan bir ├žiftin, her ay d├╝zenli cinsel ili┼čkide bulunsalar bile bir y─▒l─▒n sonunda gebe kalma ihtimalleri matematiksel olarak sadece %60'd─▒r.

Gebelik Nas─▒l Olu┼čur?

Normal gebeli─čin olu┼čmas─▒ i├žin gametlerin, yani sperm (erkek) ve yumurtan─▒n (kad─▒n) bir araya gelebilmesi gerekir. Yumurta normal ovulasyonu (yumurtlamas─▒) olan kad─▒nda her ay iki adetin ortas─▒na yak─▒n bir d├Ânemde (28 g├╝nl├╝k sikluslar─▒ olan kad─▒nda, siklusun 14-16. g├╝nlerinde) yumurtal─▒klardan at─▒l─▒r ve tuba i├žine girer. Yumurta yakla┼č─▒k 12-48 saat canl─▒ kalabilir ve bu s├╝re i├žinde sperm ile temas etmelidir. Gebelik olabilmesi i├žin ortamda canl─▒ sperm olmal─▒d─▒r. Normal ├Âzelliklerdeki spermin normal bir kad─▒n v├╝cudunda 3-8 g├╝n canl─▒ kalabilmesi insanlarda gebelik olu┼čmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemlidir. Kad─▒n─▒n her ay bir defa yumurtlamas─▒na kar┼č─▒n, erkek kad─▒n v├╝cuduna defalarca canl─▒ sperm iletebilir. ─░deal olarak yumurtlama d├Âneminde g├╝n a┼č─▒r─▒ cinsel ili┼čkide bulunulmas─▒ kad─▒n v├╝cudunda devaml─▒ canl─▒ sperm bulundurulmas─▒na ve o aya ait gebelik oran─▒n─▒n maksimum olmas─▒na yarar. Bu nedenle ayr─▒nt─▒l─▒ tetkik ve tedavilere ba┼člamadan ├Ânce infertil ├žiftlerin cinsel al─▒┼čkanl─▒klar─▒ sorgulanmal─▒ ve yumurtlama d├Âneminde d├╝zenli (optimum g├╝na┼č─▒r─▒) cinsel ili┼čkide bulunmalar─▒ te┼čvik edilmelidir. Bir kad─▒n─▒n gebe kalabilmesi i├žin gerekenler:

  • Normal bir uterus ve a├ž─▒k t├╝pler
  • Yumurta olu┼čumu
  • Spermin kad─▒n v├╝cuduna verilmesi ve yeterli s├╝re (yumurtan─▒n canl─▒ oldu─ču devreye kadar) kad─▒n v├╝cudunda canl─▒ kalabilmesi
  • Spermin yumurtay─▒ d├Âlleme yetene─čine sahip olmas─▒
  • D├Âllenen yumurtan─▒n rahim i├žine ula┼čabilmesi
  • Rahim i├žini ├Ârten endometrium denen tabakan─▒n d├Âllenmi┼č yumurtay─▒ kabul edecek yap─▒da olmas─▒

─░nfertilite tipleri

Yukar─▒da gebe kalabilmek i├žin gerekli elementlerin hangilerinin olmad─▒─č─▒na g├Âre infertilite tipleri isimlendirilir.

Tubal fakt├Âr: Kad─▒n─▒n tubalar─▒ t─▒kal─▒ veya etrafa yap─▒┼č─▒kt─▒r. Nedeni daha ├Ânce ge├žirilmi┼č enfeksiyonlar veya ameliyatlar olabilir. Yumurtan─▒n at─▒ld─▒ktan sonra sperm ile birle┼čmesi veya d├Âllenmi┼č yumurtan─▒n rahim i├žine ilerlemesi imkans─▒zd─▒r. Gebelik nadiren olur ve olan gebeliklerin b├╝y├╝k k─▒sm─▒ da rahim i├žinden ba┼čka yerlere yerle┼čti─či i├žin (D─▒┼č gebelik) tehlike olu┼čturabilir.

Erkek fakt├Âr├╝:< Sperm kalitesi yetersizdir. Kad─▒n v├╝cudunda ya┼čam s├╝resi k─▒sa olabilir veya yumurtay─▒ d├Âlleme yetene─či azd─▒r.

Endometriosis: Rahim i├žinde bulunmas─▒ gereken endometrium dokusunun kar─▒n i├žinde, yumurtal─▒klar hatta ba─č─▒rsaklar ├╝zerinde olmas─▒ durumudur. Baz─▒ durumlarda t├╝p, yumurtal─▒k ve rahimde ┼čiddetli yap─▒┼č─▒kl─▒klar olu┼čturarak, bazen de ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi (immunolojik) ile ilgili sorunlar olu┼čturarak k─▒s─▒rl─▒k nedeni olabilir.

─░nfertilite tedavileri

Yumurtlaman─▒n Uyar─▒lmas─▒

├ľzellikle yumurtlaman─▒n olmad─▒─č─▒ veya d├╝zenli olmad─▒─č─▒ kad─▒nlarda uygulan─▒r. ├ço─ču zaman rahim i├žine ├Âzel metotlarla haz─▒rlanm─▒┼č spermlerin a┼č─▒lanmas─▒ y├Ântemi ile birlikte kullan─▒l─▒r. Hafif endometriosis, hafif erkek problemleri veya a├ž─▒klanamayan infertilite olgular─▒nda kullan─▒lan bir tedavi y├Ântemidir. Genellikle ba┼čar─▒ her ay normalde bir veya iki yumurta olu┼čturan kad─▒nda olu┼čan yumurta say─▒s─▒n─▒n 3-4 taneye ├ž─▒kar─▒lmas─▒na ba─čl─▒d─▒r. Ancak ├žo─čul gebelik oran─▒ ├Âzellikle 3-4 yumurtadan fazla geli┼čti─či durumlarda ├žok y├╝kselir. Ovulasyon i├žin de─či┼čik metotlar ve ila├žlar kullan─▒labilinir. Bir kad─▒n d├╝zenli ve uygun aral─▒klarla (22-32 g├╝nde bir) adet g├Âr├╝yorsa mutlaka ovulasyonu d├╝zenlidir. Ayr─▒nt─▒l─▒ incelemelerle ovulasyon takibi gereksizdir.

Suni d├Âllenme (a┼č─▒lama)

Tam yumurtlaman─▒n oldu─ču zaman veya buna yak─▒n bir zamanda spermin kad─▒n v├╝cuduna cinsel ili┼čki d─▒┼č─▒nda bir metotla verilmesidir. Spermler hi├žbir i┼čleme tabi tutulmadan rahim a─čz─▒na enjekte edilebilece─či gibi, ├Âzel metodlarla sadece en hareketli ve iyi olan spermler ayr─▒larak (Sperm y─▒kama metotlar─▒) direkt rahim i├žine verilebilir. Normalde meninin b├╝y├╝k k─▒sm─▒ prostat salg─▒s─▒d─▒r. Sperm menide hacim olarak sadece %10'luk bir k─▒s─▒m tutar. Sperm y─▒kama metotlar─▒ spermi meni s─▒v─▒s─▒ndan ay─▒r─▒r. Direkt meninin rahim i├žine verilmesi ├Âzellikle menide y├╝ksek konsantrasyonda bulunan prostaglandin denilen hormonlar nedeni ile ┼čiddetli rahim kas─▒lmalar─▒na neden olabilir. Rahim i├ži a┼č─▒lama ├Âzellikle subfertil erkeklerde tercih edilen tedavi y├Ântemidir, ancak i┼če yaramad─▒─č─▒n─▒ ve mutlaka superovulasyon (ila├žlarla her ay 3-4 adet yumurta olu┼čturma) teknikleri ile birle┼čtirilerek kullan─▒lmas─▒ gereken bir tedavi metodu oldu─čunu ileri s├╝ren ├žal─▒┼čmalar da vard─▒r. En s─▒k kullan─▒ld─▒─č─▒ durumlar erke─če ba─čl─▒ infertilite, a├ž─▒klanamayan infertilite ve rahim a─čz─▒na ait problemler nedeni ile olu┼čtu─ču d├╝┼č├╝n├╝len k─▒s─▒rl─▒k nedenleridir.

Tubal Mikrocerrahi

T├╝plerin t─▒kal─▒ oldu─ču (Tubal fakt├Âr) k─▒s─▒rl─▒k durumlar─▒nda gerek t├╝plerin t─▒kan─▒kl─▒─č─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒, gerekse etraf─▒ndaki yap─▒┼č─▒kl─▒klar─▒n a├ž─▒lmas─▒ yeniden yap─▒┼č─▒kl─▒klar─▒n olu┼čmamas─▒ i├žin son derece incelik gerektiren bir operasyon gerektirir. Bazen mikroskop kullan─▒lmas─▒n─▒ gerektiren bir y├Ântemle operasyonlar ger├žekle┼čtirilir. Bazen t├╝plerin bozuk ve t─▒kan─▒k k─▒s─▒mlar─▒ ├ž─▒kar─▒l─▒p, sa─člam k─▒s─▒mlar─▒ u├ž uca dikilir. 1980 ├Âncesi tubal fakt├Âr durumlar─▒nda elimizdeki tek ba┼čar─▒l─▒ tedavi y├Ântemi mikrocerrahi iken, IVF (T├╝p bebek) y├Ânteminin ba┼čar─▒s─▒n─▒n artmas─▒ ile giderek daha az uygulan─▒r olmu┼čtur. En ├Ânemli tubal mikrocerrahi yap─▒lma nedeni daha ├Ânce t├╝plerin gebeli─či ├Ânleme amac─▒ ile ba─čland─▒─č─▒ durumlard─▒r.

In Vitro Fertilization (IVF-V├╝cud D─▒┼č─▒ D├Âllenme) veya T├╝p Bebek

Yumurtan─▒n anne v├╝cudundan d─▒┼čar─▒ al─▒nmas─▒ ve insan v├╝cudunu taklit eden ortam i├žinde sperm ile ayn─▒ ortama konularak v├╝cut d─▒┼č─▒nda d├Âllenmesi olay─▒d─▒r. ─░lk canl─▒ do─čum 1978 de ─░ngiltere'de elde edilmi┼č ve bu tarihten sonra sadece t├╝pleri t─▒kal─▒ kad─▒nlarda de─čil, pek ├žok infertilite nedeninde de (t├╝plerin t─▒kan─▒kl─▒─č─▒, rahim ve yumurtal─▒k etraf─▒ndaki yayg─▒n yap─▒┼č─▒kl─▒klar, endometriosis, erkek fakt├Âr├╝, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi sorunlar─▒na ba─čl─▒ infertilite, nedeni bilinmeyen infertilite) uygulanm─▒┼č ─░lk y─▒llarda do─čal olarak olu┼čan 1-2 yumurta laparoskopik olarak toplan─▒rken, sonralar─▒ yumurtlama uyaran ila├žlar─▒n devreye girmesi ile kad─▒ndan 8-9 yumurta al─▒nmas─▒ m├╝mk├╝n olmu┼č ve i┼člemin ba┼čar─▒ ┼čans─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de y├╝kselmi┼čtir.

Intracytoplasmic Sperm Injection veya Mikroenjeksiyon

Intracytoplasmic sperm injection (ICSI - iksi diye okunur) tek bir spermin mikroskop alt─▒nda ├Âzel cam i─čneler ile tutulup, yumurta sitoplazmas─▒ i├žine enjekte edilmesi tekni─čidir. Deyimin T├╝rk├žesi sitoplazma i├žine sperm enjeksiyonu anlam─▒na gelir. Bu metot ile ilk gebelik 1992 y─▒l─▒nda elde edilmi┼č ve erkek fakt├Âr├╝ne ba─čl─▒ infertilite de devrim yaratm─▒┼čt─▒r.