Bilgilendirme / Premenopoz ve Menopoz

Menopoz nedir? Menopoz kelimesi ├Łngilizce; "ay (moon)" ve "sonlanma (pause)" kelimelerinden olu├żturulmu├żtur. Tam olarak kelime kar├ż├Żl├Ż├░├Ż adetten kesilme olup, "menopoz ya├ż├Ż" kad├Żn├Żn en son fizyolojik adet kanamas├Żn├Żn oldu├░u zaman├Ż ifade eder. Kad├Żnlarda menopoza ba├░l├Ż adetten kesilme, yumurtal├Żklar├Żn i├żlevlerinin sona erdi├░ini ve art├Żk buralardan kad├Żnl├Żk hormonlar├Żn├Żn salg├Żlanamad├Ż├░├Żn├Ż i├żaret eder.

Menopoz, genel bilinenin aksine rahimin de├░il yumurtal├Żklar├Żn i├żlevinin sona ermesidir. Yumurtal├Żklarda yeni yumurta olu├żumu ger├žekle├żememekte ve hormon ├╝retimi yap├Żlamamaktad├Żr. Yeterince estrojen ve progesteron hormonlar├Ż ├╝retiminin olmamas├Żna ba├░l├Ż olarak adetten kesilme ger├žekle├żmektedir. Menopoz ortalama ya├ż├Ż nedir?

Menopoz ya├ż├Ż ortalama olarak 50 olarak kabul edilse de bu; 45 ile 50 ya├ż aras├Ż normal kabul edilir.

Menopoza girme ya├ż├Żn├Ż belirleyen pek ├žok neden olmas├Żna ra├░men en ├Ânemli nedenler genetik (├Żrsi) ├Âzelliklerdir. Ayr├Żca a├ż├Żr├Ż sigara t├╝ketimi de erken menopoza sebep olabilmektedir. Premenopoz ve postmenopoz nedir? Adetten kesilmeden ├Ânceki d├Âneme "premenopoz", adetten kesilme sonras├Ż d├Âneme ise "postmenopoz" denmektedir. Klimakteryum (perimenopoz)┬ánedir? "Klimakterium"┬á premenopoz ile postmenopoz d├Ânmelerini i├žine alan ve genelde menopoz ├żikayetlerinin yo├░un olarak ya├żand├Ż├░├Ż bir d├Ânemi ifade eder. Klimakterium genellikle 45 ya├ż├Żnda ba├żlar ve 55 ya├ż├Żna kadar s├╝rer; bazen ya├żl├Żl├Żk d├Âneminin ba├żlad├Ż├░├Ż 65 ya├ż├Żna kadar uzayabilir. "Perimenopoz" kelimesi de klimakteryum d├Ânemi ile e├ż anlaml├Ż kullan├Żlabilmektedir. PREMENOPOZ (Menopoz ├ľncesi D├Ânem) 40 ya├ż├Żndan sonra genel olarak kad├Żnlarda adet d├╝zensizli├░i problemleri ba├żlar. Hatta bu d├Ânemde adetler devam etse de s├Żcak basmas├Ż ve terleme yak├Żnmalar├Ż da olabilir. Bu d├Ânemde adetler s├Żkl├Żkla d├╝zensizle├żmi├żtir. ├ľzellikle adet gecikmeleri, bazen da tam tersi olarak fazla miktarda adet g├Ârmeler ortaya ├ž├Żkabilmektedir. Buradaki temel neden yumurtal├Żklardan salg├Żlanan estrojen hormonunun zaman i├žinde azalmas├Żd├Żr. S├Żcak basmalar├Ż ve adet gecikmeleri ├żikayetleri de estrojen hormonunun v├╝cudun ihtiyac├Żna g├Âre daha az oldu├░unu g├Âstermektedir. Dolay├Żs├Ż ile menopozdan sonra kar├ż├Żm├Żza ├ž├Żkan "Osteoporos" (kemik erimesi)┬á gibi durumlar asl├Żnda menopoz ├Âncesi d├Ânemde ba├żlamaktad├Żr. Menapoz belirtileri nelerdir? Menapoza girildi├░i┬ánas├Żl tespit edilir? Menopoz ├Âncesi d├Ânemde ya├żanabilecek bir ├Ânemli durum da ge├ž farkedilen gebeliklerdir. Adet gecikmeleri her zaman menopozun i├żareti olmayabilir. Bu nedenle menopoza tam olarak girene kadar etkin bir do├░um kontrol├╝ y├Ântemi uygulanmaya devam edilmelidir. Kural olarak adet g├Âren her kad├Żn, gebe kalma potansiyeline sahiptir. Ya├ża ba├░l├Ż bu olas├Żl├Żk gittik├že azalsa da teorik olarak hi├žbir zaman s├Żf├Żr de├░ildir. 40 ya├ż├Żn├Ż a├żm├Ż├ż her kad├Żnda, adet gecikmelerinin olmas├Ż durumunda ├Âncelikle bir gebelik testi yap├Żlmal├Żd├Żr. E├░er gebelik yoksa menopoza ge├ži├ż durumu d├╝├ż├╝n├╝lerek yumurtal├Żk fonksiyonlar├Żn├Ż ├Âl├žen bir tak├Żm hormon testleri yap├Żl├Żr ve bu ├żekilde bir menopoz durumunun olup olmad├Ż├░├Ż anla├ż├Żlabilir. B├Âyle bir kad├Żn en az 6 ay boyunca adet g├Ârmemi├żse bu durum menopoz olarak kabul edilebilir. Yani, kesin olarak menopoza girildi├░ini g├Ârmek a├ž├Żs├Żndan en az├Żndan 6 ayl├Żk adet kesilmesi ├żeklinde┬ábir d├Ânemin ge├žmesi gerekir. Menepoz te├żhisinde┬álaboratuvar testleri nelerdir? Menepozun laboratuvar y├Ân├╝nden tan├Żmlanmas├Ż i├žin kanda FSH, LH ve Estrojen hormonlar├Ż (E2)┬áde├░erlerine bak├Żl├Żr.

FSH ve LH artm├Ż├ż, Estrojen azalm├Ż├żsa bu durum yumurtal├Żklar├Żn (overlerin) t├╝kendi├░ini g├Âstererek menopoz tan├Żs├Żn├Ż koydurur. Overlerin (yumurtal├Żklar├Żn) yaln├Żzca estrojen ve progesteron hormonlar├Żn├Ż salg├Żlamakla kalmad├Ż├░├Ż ve daha pek ├žok madde ├╝retimi ile kad├Żn fizyolojisinde yer ald├Ż├░├Ż son y├Żllarda yap├Żlan bilimsel ├žal├Ż├żmalarda g├Âzlemlenmi├żtir. Bir kad├Żn i├žin d├╝zg├╝n olarak ├žal├Ż├żan yumurtal├Żklar en ├Ânemli organlardand├Żr.

CERRAH├Ł MENOPOZ NED├ŁR? Cerrahi menapoz bir nedenden ├Ât├╝r├╝ yumurtal├Żklar├Żn al├Żm├Ż sonras├Ż geli├żen menopozdur. Yap├Żlan ameliyatlarda yumurtal├Żklar├Żn al├Żm├Ż genel olarak rahimin de al├Żm├Ż (histerektomi operasyonu) ile birliktedir. ├ço├░unlukla 45 ya├ż├Żndan sonra myom (rahimde ur) nedeniyle "histerektomi ameliyat├Żna"┬áal├Żnan kad├Żnlarda genellikle rahim ile birlikte yumurtal├Żklar da al├Żn├Żr. Yumurtal├Żklar├Żn al├Żnmas├Żn├Żn sebebi, ileride geli├żebilecek olas├Ż yumurtal├Żk kanserine kar├ż├Ż ki├żiyi korumakt├Żr. 45 ya├ż ve alt├Żnda yap├Żlan rahim ameliyatlar├Żnda ise genellikle yumurtal├Żklar korunur. ├ç├╝nk├╝ rahim al├Żn├Żp adetten kesilme durumu ger├žekle├żse bile yumurtal├Żklar belli bir s├╝re daha g├Ârevine devam edece├░i i├žin bir menopoz durumu s├Âz konusu olmaz. Yani, menopozun s├Żcak basma, ate├ż ve terleme gibi durumlar├Ż olmayacakt├Żr. Yumurtal├Żklar├Ż al├Żnarak adetten kesilme durumuna "cerrahi menapoz" denir. Cerrahi menepozun normal ├żekilde girilen menepozdan ne fark├Ż vard├Żr? Cerrahi menepozda adetten kesilmenin verdi├░i s├Żk├Żnt├Żlar ve problemler normal menapoza g├Âre ├žok daha ├żiddetlidir. ├ç├╝nk├╝ normal menapozda yumurtal├Żklar├Żn t├╝kenmesi yava├ż yava├ż olup v├╝cut belli bir ├żekilde duruma adapte olurken cerrahi menapozda bu s├╝re├ž ani olarak ger├žekle├żir. Histerektomi operasyonlar├Ż (rahimin al├Żnmas├Ż ameliyat├Ż) sonucu menapoza giren ki├żiler ("histerektomize ki├żiler"), ameliyattan 15-20 g├╝n sonra hekimlerine ba├żvurarak menapoz tedavilerine ba├żlamal├Żd├Żrlar.

ERKEN MENOPOZ NED├ŁR?

Adetten kesilme 40 ya├ż├Żndan erken ger├žekle├żmi├żse "erken menopoz" olarak tan├Żmlanmaktad├Żr. Erken menopoz t├Żbbi literat├╝rde "premat├╝r menopoz" olarak da ge├žer.

"Premat├╝r Ovaryen Yetmezlik" (POF) nedir? Menopozun 30 ya├ż├Żndan daha erken ortaya ├ž├Żkmas├Ż durumuna ise "Premat├╝r Ovaryen Yetmezlik" (POF)┬áveya "Premat├╝r Over Yetmezli├░i" ad├Ż verilir. Bu ├żekilde yumurtal├Żklar├Żn ├žok erken d├Ânemde t├╝kenmesi kad├Żnlarda psikolojik ve fizyolojik y├Ânden pek ├žok problemi de beraberinde getirir. Premat├╝r Ovaryen yetmezlik (POF), mutlaka nedenlerin ara├żt├Żr├Żlmas├Ż ve uygun tedavilerin ba├żlanmas├Żn├Ż gerektiren bir durumdur. "Premat├╝r Ovaryen Yetmezlik" (POF) nedenleri nelerdir?" Erken menopoz ve prematur over yetmezli├░i ile ilgili olarak pek ├žok neden ortaya s├╝r├╝lmekle birlikte, menopozun ya├ż├Żn├Ż neyin belirledi├░i konusunda kesin bir g├Âr├╝├ż yoktur. Ailesel (├Żrsi) ├Âzellikler, bir tak├Żm otoimmun hastal├Żklar (Cushing sendromu, tiroit hastal├Żklar├Ż, SLE gibi), sigara, stres, kanser tedavileri, diabet (├żeker hastal├Ż├░├Ż) ve genetik (kromozomal) problemler premat├╝r over yetmezli├░i (POF) nedeni olarak ortaya s├╝r├╝lm├╝├żt├╝r. Bilinen tek ├żey ise 40 ya├ż├Żndan ├Ânce menopozun geli├żmesi durumunda tedavi verilmesinin ├żart oldu├░udur. Erken menopoz e├░er tedavi edilmezse kad├Żn v├╝cudu ├žok erken d├Ânemde menopozun y├Żk├Żc├Ż etkilerine maruz kalacak ve menopoza ba├░l├Ż hastal├Żklar (kemik erimesi ve kalp hastal├Ż├░├Ż gibi), erken ya├żta ve ├žok daha ├żiddetli bir ├żekilde ortaya ├ž├Żkabilecektir.