Faydalř Bilgiler / Meme Kanseri

Meme Kanseri Nas─▒l Olu┼čur:Meme dokusu s├╝t olu┼čumu i├žin dizayn edilmi┼č bir dokudur. Memedeki lob├╝ler yap─▒da s├╝t olu┼čur ve bu s├╝t kanallar yolu ile meme ba├ż├Żna gelir. V├╝cuttaki t├╝m h├╝creler gibi memedeki h├╝creler de b├╝y├╝me ve istirahat fazlar─▒ndan ge├žerler. Bu fazlar h├╝crenin ├žekirde─činde bulunan genetik materyal taraf─▒ndan kontrol edilir. D├╝zg├╝n ├žal─▒┼čan h├╝cre n├╝kleusu-├žekirde─či b├╝y├╝meyi kontrol alt─▒nda tutar. T├╝m kanser vakalar─▒nda genellikle genetik yap─▒daki bozulmaya paralel olarak b├╝y├╝me kontrol├╝ bozulmu┼čtur.

Kimler meme kanseri olur?

Kad─▒nlarda g├Âr├╝len en yayg─▒n kanser t├╝r├╝ meme kanseridir. Amerika Birle┼čik Devletlerinde 2007 y─▒l─▒ i├žinde yakla┼č─▒k 240 bin yeni meme kanseri vakas─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. T├╝m kad─▒nlar meme kanserine a├ž─▒kt─▒rlar, ancak baz─▒ risk fakt├Ârleri de s├Âz konusudur.

Risk fakt├Ârleri

Ya┼č:

Ya┼članma ile birlikte risk artar.

  • 0-39 ya┼člar─▒ aras─▒nda┬á┬á :┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 1:230
  • 40-59 ya┼člar─▒ aras─▒nda┬á┬á :┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 25 (%4)
  • 60-79 ya┼člar─▒ aras─▒nda┬á┬á :┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á 1:15 (%7)

├ľzetle 90 ya┼č─▒na kadar ya┼čayan bir kad─▒nda t├╝m ya┼čam s├╝resi boyunca meme kanseri olma olas─▒l─▒─č─▒ 1:7 (%14.3) olarak hesaplanabilir.

├ľnceden meme kanseri tan─▒s─▒ alm─▒┼č kad─▒nlar─▒n tedavi sonras─▒nda yeniden meme kanseri olma ihtimalleri daha y├╝ksektir. Yakla┼č─▒k olarak 10 y─▒l i├žinde yeniden meme kanseri g├Âr├╝lme olas─▒l─▒─č─▒ %10 dur.

Ailede meme kanserli bir bireyin olmas─▒ her zaman riskinizin y├╝ksek oldu─čunu g├Âstermez. ├ľrne─čin b├╝y├╝k anneniz 80 ya┼č─▒nda iken meme kanseri olmu┼č ise sizin riskinizin y├╝ksek oldu─ču anlam─▒na gelmez. Zaten b├╝y├╝k anneniz yakla┼č─▒k 1:10 risk oldu─ču bir d├Ânemde meme kanseri olmu┼čtur ki, beklenmeyen ola─čan d─▒┼č─▒ bir durumu g├Âstermez.

Ancak baz─▒ kal─▒tsal yatk─▒nl─▒klar kanser riskini artt─▒r─▒rlar.┬áAnne veya baba taraf─▒n─▒zda a┼ča─č─▒daki ├Âzelliklerin olmas─▒ sizde de kanser olas─▒l─▒─č─▒n─▒n y├╝ksek oldu─čunu g├Âsterebilir.

  • Anne, k─▒z karde┼č veya k─▒z─▒n─▒z─▒n meme kanseri tan─▒s─▒ alm─▒┼č olmas─▒
  • Ailede birka├ž jenerasyonda meme veya yumurtal─▒k kanseri olmas─▒
  • Ailede 50 ya┼č─▒ndan daha ├Ânce meme kanseri tan─▒s─▒ alm─▒┼č bireylerin olmas─▒
  • Ailede her iki memeyi de tutan meme kanseri olan bireylerin olmas─▒

Meme kanserine e─čilim olan ki┼čilerde ÔÇťmeme kanseri geniÔÇŁ diyebilece─čimiz genetik yatk─▒nl─▒k anne veya baba taraf─▒ndan gelebilir. Bu t├╝r genetik yatk─▒nl─▒k olanlarda hayat boyunca meme kanseri g├Âr├╝lme oran─▒ %40-80 aras─▒ndad─▒r. Ancak bu t├╝r bir meme kanseri di─čer meme kanserlerine g├Âre daha k├Ât├╝ bir gidi┼čat g├Âstermeyebilir.

Baz─▒ meme kanseri tiplerinde ayn─▒ zamanda yumurtal─▒k kanseri olas─▒l─▒─č─▒ da artmaktad─▒r. Bu nedenle ailesinde gen├ž ya┼čta meme kanseri olan ki┼čilerin bir genetik uzman─▒ ile konuyu tart─▒┼čmalar─▒nda fayda vard─▒r.

Estrojene uzun s├╝re maruz kalmak

Uzun s├╝reli ve kesintisiz estrojene maruz kalmak meme kanseri riskini artt─▒r─▒r. Meme h├╝creleri kanserli veya de─čil genellikle estrojene duyarl─▒d─▒r. Estrojen kendi v├╝cudunuzdan salg─▒lanabilir veya ila├ž olarak al─▒nabilir.┬áA┼ča─č─▒daki durumlar genellikle estrojene uzun s├╝re maruz kalmaya neden olurlar:

  • ─░lk adet ya┼č─▒n─▒n k├╝├ž├╝k olmas─▒ ve menopozun ge├ž olmas─▒ (daha uzun y─▒llar estrojene maruz kal─▒n─▒r)
  • Menopozda tedavi amac─▒ ile hormon ila├žlar─▒n─▒n be┼č y─▒ldan daha uzun kullan─▒lmas─▒ meme kanseri riskini %5-40 artt─▒rabilir. Ancak hormon al─▒rken tan─▒ konulan meme kanseri tipleri genellikle kolay tedavi olan ve erken evrelerde olan kanser tipleridir
  • Hi├ž do─čum yapmam─▒┼č olmak
  • ─░lk do─čumunu 30 ya┼č─▒ndan sonra yapm─▒┼č olmak
  • A┼č─▒r─▒ kilolu olmak (ya─č dokusu estrojen ├╝retimine katk─▒da bulunur)
  • Estrojene ├ževresel nedenlerden dolay─▒ maruz kalmak (hayvanlara verilen estrojeni et ile almak, DDT y─▒k─▒m ├╝r├╝n├╝ olarak hayvan ve bitkilerden estrojen etkisini taklit eden maddeler almak)
  • Haftada 2 bardak alkoll├╝ i├žkiden daha fazla i├žki i├žmek (karaci─čerin estrojeni metabolize etme yetene─čini bozabilece─či i├žin riskin y├╝ksek oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝r)

Memede h├╝cresel de─či┼čiklikler

Bazen meme biyopsileri a┼ča─č─▒daki gibi h├╝cresel de─či┼čikler g├Âsterirler. Bunlar meme kanseri riskinin y├╝ksek oldu─ču hastalard─▒r.

  • Atipik duktal hiperplazi ÔÇô meme de s├╝t kanallar─▒ i├žinde atipik h├╝cre b├╝y├╝mesi
  • Lobular Karsinoma in situ ÔÇô Meme de s├╝t yapan h├╝crelerin anormal ├žo─čalmas─▒ ve h├╝cresel kanser ├Âncesi de─či┼čikliklerin olmas─▒

Sigara, diyet ve stres

Sigara i├žmek kanser riskini artt─▒r─▒r.

Al─▒nan g─▒dalar─▒n meme ve di─čer kanser tiplerinde riski etkiledikleri iddia edilir.┬áAncak bu konuda yeterli delil yoktur.┬áY├╝ksek ya─č i├žeren besinler, y├╝ksek k├Ât├╝ kolesterol i├žeren g─▒dalar─▒n kanser riskini artt─▒rd─▒─č─▒na dair yeterli olmasa da bulgu vard─▒r.

Stres de sa─čl─▒k i├žin zararl─▒d─▒r. Ancak kanser riskindeki art─▒┼čtan ne kadar sorumlu oldu─ču tart─▒┼čmal─▒d─▒r.

Tedavi

Tedavide cerrahi, kemoterapi, radyoterapi ayr─▒ ayr─▒ veya birlikte kullan─▒labilir. Alternatif t─▒p y├Ântemleri de yard─▒mc─▒ olarak kullan─▒lmaktad─▒r.

Cerrahi

Cerrahi uzun y─▒llard─▒r meme kanseri tedavisinde ilk ba┼čvurulan tedavi y├Ântemi olmu┼čtur. Ancak art─▒k eskisi kadar b├╝y├╝k cerrahi ├Ânerilmemektedir.┬á M├╝mk├╝n oldu─ču kadar sa─člam meme dokusunun korundu─ču cerrahi y├Ântemler daha ├Ân plandad─▒r.

  • Meme dokusunu koruyan cerrahi ÔÇô lumpektomi olarak da an─▒l─▒r. Sadece t├╝m├Ârl├╝ alan cerrahi olarak al─▒n─▒r ve kalan dokuya genellikle radyoterapi uygulan─▒r.
  • Mastektomi ÔÇô t├╝m meme dokusu al─▒n─▒r. Gene bazen radyoterapi ile tedavi desteklenir.

Her iki uygulamada da bazen koltuk alt─▒ lenf nodlar─▒n─▒n incelenmesi yap─▒l─▒r.

Cerrahi tedavi sonras─▒ gereken sistemik tedaviler (hormon, kemoterapi veya her ikisi de) se├žilen cerrahi tedaviden ba─č─▒ms─▒zd─▒rlar. Dolay─▒s─▒ ile sistemik tedaviden kurtulmak i├žin mastektomi se├žilmesi uygun de─čildir.

Lumpektomi den birka├ž g├╝n sonra, mastektomiden ise birka├ž hafta sonra normal aktivitelere d├Ân├╝lebilir. Mastektomi a─čr─▒l─▒ bir operasyondur.

Radyasyon Tedavisi

Cerrahiden sonra ├ž─▒kar─▒lamam─▒┼č t├╝m├Âr h├╝crelerinin tahrip edilebilmesi i├žin uygulan─▒r. Yeniden hastal─▒─č─▒n g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒n─▒ %50 kadar azalt─▒r. Hastay─▒ ├žok az rahats─▒z eden ve sadece tedavi edilen alan─▒ ilgilendiren bir tedavi ┼čeklidir.

Radyasyon onkologlar─▒ taraf─▒ndan uygulan─▒rlar. Genellikle ameliyat yap─▒lan yerden daha farkl─▒ bir klinik veya birimde bu tedavi uygulan─▒r.

Radyasyon ile ilgili baz─▒ ger├žekler:

  • Radyasyon lokal ve sadece kanserli b├Âlgeye veya kanserin yay─▒ld─▒─č─▒ alana veya yay─▒lma riskinin y├╝ksek oldu─ču b├Âlgelere uygulan─▒r.
  • Radyasyon uygulamas─▒ a─čr─▒s─▒zd─▒r. Ancak radyasyonun ani rahats─▒zl─▒k yap─▒c─▒ etkisi olmasa da uzun s├╝reli yan etkileri ve rahats─▒zl─▒k olu┼čturma riski vard─▒r.
  • Radyasyon genellikle d─▒┼čardan uygulan─▒r ve sizi radyoaktif yapmaz. Yani sizin radyasyon tedavisi olman─▒z ├ževrenize ve ailenize zarar vermez.
  • Genellikle haftada be┼č g├╝n uygulan─▒r. ├ľzel durumlarda g├╝nde 2 kez uygulama da yap─▒labilmektedir.
  • Genellikle g├╝nde sadece 30 dakikan─▒z─▒ al─▒r. Kalan s├╝rede g├╝nl├╝k i┼člerinizi yapabilirsiniz. ├çal─▒┼čman─▒z─▒ etkilemez
  • Ba┼č─▒n─▒za radyoterapi yap─▒lmad─▒─č─▒ s├╝rece, kemoterapi de oldu─ču gibi, sa├ž d├Âk├╝lmesi yapmaz.
  • Tedavi s─▒ras─▒nda s─▒kl─▒kla yorgunluk hissi olu┼čur. Bu bazen tedavi bitiminden sonra aylarca s├╝rebilir.
  • Hemen t├╝m yan etkiler ge├žicidir.
  • Cerrahiden sonra kanserin yeniden g├Âr├╝lme ┼čans─▒n─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azalt─▒r.

Radyoterapi Zamanlamas─▒

Meme kanserinin t├╝m evrelerinde uygulanabilir.┬áAncak evre 0 ve evre 3 aras─▒nda kanserli dokunun ├ž─▒kar─▒lmas─▒ sonras─▒ (lumpektomi veya mastektomi sonras─▒) uygulama genel kabul g├Âren uygulama ├żeklidir. Evre 4 de kanserin ba┼čka organlara yay─▒ld─▒─č─▒ durumlarda da faydal─▒d─▒r.

Mastektomi, yani memenin t├╝m├╝ ile al─▒nd─▒─č─▒ durumlarda radyoterapi de yap─▒lsa a┼ča─č─▒daki durumlarda kanserin tekrarlama riski y├╝ksektir.

  • Kanser 5 cm veya daha b├╝y├╝k ise
  • Memede kan veya lenf kanallar─▒na yay─▒lm─▒┼č ise
  • ├ç─▒kar─▒lan dokunun cerrahi s─▒n─▒rlar─▒nda kanser h├╝crelerine rastlanm─▒┼č ise (tamam─▒ ├ž─▒kar─▒lamam─▒┼č demektir)
  • D├Ârt veya daha fazla lenf bezinde kanserli h├╝cre g├Âr├╝lm├╝┼č ise (menopoz ├Âncesi meme kanserlerinde bir lenf bezinde bile kanser olmas─▒ riski artt─▒r─▒r.)
  • Meme cildine kadar yay─▒lm─▒┼č ise

Bu yukar─▒daki fakt├Ârleri esas al─▒rsak, meme kanserlerinin %20-30 kadar─▒ y├╝ksek risk grubuna girmektedir. Radyasyon ├Âzellikle bu kad─▒nlar i├žin ├žok yararl─▒d─▒r.

Ancak meme kanserli kad─▒nlar─▒n ├Ânemli ├žo─čunlu─ču (%70 kadar─▒) mastektomi sonras─▒nda radyoterapiye ihtiya├ž duymazlar.

  • E─čer ├Ânceden radyoterapi ayn─▒ v├╝cut k─▒sm─▒na uygulanm─▒┼č ise yeniden ayn─▒ b├Âlgeye radyoterapi uygulanamayabilir. Normal dokular─▒n radyasyona dayana bilmelerinin bir limiti vard─▒r.┬áAncak kanser uzak bir dokuya veya organa s─▒├žram─▒┼č ise bu b├Âlgelere ayr─▒ca radyoterapi uygulanmas─▒nda sak─▒nca yoktur.
  • Ba┼čkaca bir ba─č dokusu hastal─▒─č─▒n─▒z var ise (vask├╝lit skleroderma vs)
  • Gebelik var ise
  • Uzakta ya┼čama vs gibi nedenlerle her g├╝n radyoterapiye gidebilme olana─č─▒ yok ise radyoterapi sizin i├žin uygun bir tedavi olmayabilir.

Hormon tedavisi

Baz─▒ meme kanseri tiplerinde kanser hormonlardan etkilenir. ├ľzellikle estrojen hormonu kanser h├╝crelerinin b├╝y├╝mesini h─▒zland─▒rabilir. Yap─▒lan resept├Âr ├žal─▒┼čmalar─▒ sonucu bu e─čilim tespit edilirse, bu hormonun seviyesini d├╝┼č├╝ren tedaviler (aromataz inhibit├Âr├╝, ERD, SERM gibi ila├žlar) uygulanabilir.

Kemoterapi (Kanser ila├žlar─▒)

Kemoterapi h─▒zla ├žo─čalan h├╝crelerin hemen tamam─▒na etkilidir. Bu nedenle kanser h├╝creleri d─▒┼č─▒nda ├Âzellikle vucut savunma sistemini olu┼čturan l├Âkosit (beyaz k├╝reler) ve organlara oksijen ta┼č─▒yan eritrositlerin (k─▒rm─▒z─▒ k├╝reler) de say─▒lar─▒n─▒n azalmas─▒na neden olurlar. Genellikle ilerlemi┼č kanser vakalar─▒nda hastan─▒n ya┼čam─▒n─▒ uzatmak ve baz─▒ kanser komplikasyonlar─▒n─▒ tedavi etmek ama├žl─▒ kullan─▒l─▒rlar.

KORUNMA

Meme kanserinde en ├Ânemli korunma erken te┼čhis ile olur.┬áKendi kendine muayene, d├╝zenli mammagrafi (meme r├Ântgeni) ve meme ultrasonografisi ile erken tan─▒ konabilir.

Kendi Kendine Muayene

A) Ellerinizi kal├žan─▒za koyup, omuzlar─▒ d├╝z tutar pozisyonda iken memelerinize aynada bak─▒n─▒z.

  • B├╝y├╝kl├╝k, ┼čekil ve renk a├ž─▒s─▒ndan bir fark g├Âr├╝yor musunuz?
  • Deride ├žekilme, portakal kabu─ču g├Âr├╝n├╝m├╝ varma
  • Meme ucu ┼čeklinde de─či┼čme var m─▒?
  • K─▒zar─▒kl─▒k, a─čr─▒, ┼či┼čme var m─▒?

B) Kollar─▒n─▒z─▒ havaya kald─▒r─▒n ve ayn─▒ de─či┼čiklikleri bak─▒n. Aynada memelerinize bakarken meme ba┼č─▒n─▒ s─▒k─▒┼čt─▒r─▒n ve bir ak─▒nt─▒ olup olmad─▒─č─▒na dikkat edin (s├╝t gibi veya kanl─▒ sekresyon gelebilir)

C) S─▒rt├╝st├╝ uzan─▒n ve sa─č elinizle sol memeyi, sol elinizle de sa─č memeyi muayene edin. Parmak u├žlar─▒n─▒z─▒ kullanarak ve hafif├že bast─▒rarak t├╝m meme dokusunu inceleyin. Elinize her zamankinden farkl─▒ bir kitle, sertlik gelip gelmedi─čine bak─▒n

D) Ayakta veya otururken yeniden meme muayenesi yap─▒n. Bazen banyoda du┼čta, sabunlu iken meme dokusunu incelemek daha kolay olabilir.

Mammografi

Genellikle 5-10 dakikan─▒z─▒ alan bir i┼člemdir. Bu i┼člemle ald─▒─č─▒n─▒z radyasyon minimaldir. ├ço─ču zaman hemen film ├žekimi sonucu yorum yap─▒labilir ve siz r├Ântgen ├žekilen klini─či terk etmeden sonucu ├Â─črenebilirsiniz.

Meme dokusunun s─▒k─▒ olmas─▒ mammagrafi ├žekilmesini zorla┼čt─▒rabilir. Meme genellikle bir cihaz ile biraz s─▒k─▒┼čt─▒r─▒l─▒r ve incelen meme dokusunun rontgeni ├žekilir.┬áMeme dokusu ya─čl─▒ ve sert ise dijital bir mammografi kullan─▒lmas─▒ ve ultrasonografi ile incelemenin peki┼čtirilmesi uygun olur.

  • Eski filmlerinizi mutlaka mammografi ├žekilen yere getiriniz.
  • E─čer baz─▒ muayene bulgular─▒ varsa mutlaka belirtiniz.┬áSizi mammografiye bir hekim yollam─▒┼č ise, onun muayene bulgular─▒n─▒ a├ž─▒k bir ┼čekilde belirtmi┼č olmas─▒na dikkat ediniz
  • Meme kanserini tespit etmek i├žin m├╝kemmel bir test olsa da %15-20 meme kanseri bu y├Ântemle tespit edilemez.┬á Ultrasonografi, muayene, MR gibi tetkikler te┼čhis i├žin yard─▒mc─▒ olabilir.

Mammografinin ne zaman ├žekilmesi gerekti─či ve s─▒kl─▒─č─▒ tar─▒┼čma konusudur.┬á Halihaz─▒rda ├╝zerinde uzla┼č─▒lan nokta, 40 ya┼č─▒ndan ba┼članarak her y─▒l ├žektirilmesidir. Meme b├Âlgesine ba┼čka nedenlerle radyoterapi uygulanm─▒┼č veya ailede meme ve/veya yumurtal─▒k kanseri olan kad─▒nlar gibi y├╝ksek risk ta┼č─▒yanlar i├žin ba┼člama ya┼č─▒ daha gen├ž olmal─▒d─▒r.

Kanser bazen genetik materyaldeki bir hatadan dolay─▒ olur. Kanser tiplerinin %5-10 kadar─▒nda anne ve babadan ge├žen bir genetik bozukluk sorumludur. Kanserlerin %90 kadar─▒ da ya┼članma ve ├ževresel fakt├Ârler sonucu h├╝crelerin genetik materyalinde olan bir bozulma sonucu olu┼čur. Sa─čl─▒kl─▒ ya┼čam, d├╝zg├╝n diyet, egzersiz, minimal stress, kanser riskini azaltsa da meme kanseri olma ihtimalini ortadan kald─▒rmaz.